Pierwsza pomoc emocjonalna (PPE)
Zobacz profesjonalny poradnik o Pierwszej Pomocy Emocjonalnej (zwjr.pl, L. Kicińska, J. Palma)
Pierwsza pomoc emocjonalna (PPE) to umiejętność towarzyszenia drugiej osobie w trudnej sytuacji życiowej, kiedy doświadcza silnych emocji, lęku, poczucia osamotnienia, zagubienia czy bezsilności. W przeciwieństwie do terapii czy długofalowej opieki, PPE jest doraźną, natychmiastową reakcją – jej celem jest stabilizacja emocji, zapewnienie bezpieczeństwa, wysłuchanie i wskazanie źródeł dalszej pomocy. Tak jak pierwsza pomoc medyczna nie wymaga bycia lekarzem, tak pierwsza pomoc emocjonalna nie wymaga bycia psychologiem. Potrzebne są natomiast: uważność, empatia, umiejętność rozmowy i wiedza o tym, jak nie pogłębić kryzysu.
Cele Pierwszej Pomocy Emocjonalnej
- Wysłuchanie i okazanie szczerej empatii bez oceniania.
- Zmniejszenie napięcia i poczucia izolacji.
- Pomoc w wyrażeniu i nazwaniu emocji.
- Wsparcie w odzyskaniu poczucia kontroli.
- Wspólne szukanie rozwiązań.
- Inicjowanie dalszych działań.
- Wzmocnienie zasobów i nadziei na poprawę sytuacji.
- Zmotywowanie do sięgnięcia po specjalistyczną pomoc (psycholog, lekarz, telefon zaufania).
- Zapobieganie eskalacji kryzysu i zachowaniom samobójczym.
Etapy PPE
- Rozpoznanie kryzysu – zauważenie sygnałów trudności, które mogą wskazywać na potrzebę wsparcia (zmiana zachowania, wycofanie, widoczne cierpienie).
- Nawiązanie kontaktu – podejście w sposób spokojny, przyjazny i otwarty.
- Zapewnienie bezpieczeństwa – upewnienie się, że osoba nie jest w sytuacji zagrażającej życiu.
- Aktywne słuchanie – skupienie uwagi, zadawanie pytań otwartych, parafrazowanie, unikanie ocen.
- Rozpoznanie potrzeb – ustalenie, czego osoba najbardziej potrzebuje w danym momencie.
- Wsparcie w podjęciu dalszych kroków – zachęcenie do kontaktu ze specjalistą, pomoc w znalezieniu grupy wsparcia.
- Monitorowanie stanu emocjonalnego – jeśli to możliwe, utrzymanie kontaktu przez jakiś czas.
Zasady udzielania PPE
- Bądź obecny i uważny – skup się na rozmówcy, odłóż telefon, zachowaj kontakt wzrokowy.
- Słuchaj więcej niż mówisz – pozwól osobie mówić we własnym tempie.
- Unikaj oceniania – szanuj uczucia rozmówcy, nawet jeśli wydają się Tobie przesadzone.
- Używaj prostego języka – unikaj skomplikowanych terminów psychologicznych.
- Zachowaj poufność – dziel się informacjami tylko, jeśli jest realne ryzyko samobójstwa lub zagrożenia życia.
- Bądź cierpliwy – kryzys może oznaczać chaotyczne myśli i emocje.
(!) Czy pytać o myśli samobójcze?
- Nie bój się pytać wprost: „Czy masz teraz myśli, że chciał(a)byś się skrzywdzić albo odebrać sobie życie?”
- Pytanie o myśli samobójcze nie zwiększa ryzyka ich podjęcia – przeciwnie, może ulżyć, bo osoba poczuje, że jej strach czy rozpacz są zauważone.
- Jeśli odpowiedź jest twierdząca:
- Zachowaj spokój, nie panikuj.
- Dopytaj o szczegóły – czy jest plan, dostęp do środków.
- Zapewnij natychmiastową pomoc – jeśli zagrożenie jest bezpośrednie, wezwij służby ratunkowe, nie zostawiaj osoby samej.
- Pomóż nawiązać kontakt z kryzysowym telefonem zaufania lub lekarzem.
- Bądź wrażliwy w tonie głosu i mimice – pokazuj, że traktujesz problem poważnie.
Schemat rozmowy:
KROK 1: Rozpoznanie sytuacji
- Zauważ zmiany w zachowaniu, wyrażoną bezradność, smutek, izolację, lęk, dziwne wypowiedzi.
- Podejdź z empatią: „Widzę, że jesteś przygnębiony/-a, czy mogę z Tobą chwilę porozmawiać?”
KROK 2: Zapewnienie poczucia bezpieczeństwa
- Wyjaśnij cel rozmowy: „Chcę Ci pomóc. Wszystko, co powiesz, zostaje między nami – chyba, że będzie potrzebne natychmiastowe wezwanie pomocy.”
- Zapytaj o podstawowe potrzeby: „Czy jesteś bezpieczny/-a teraz? Czy chcesz usiąść, napić się wody?”
KROK 3: Aktywne słuchanie
- Zachowaj ciszę, pozwól mówić.
- Wspieraj: „Jestem tu dla Ciebie”, „Chcę wysłuchać, co masz do powiedzenia.”
- Parafrazuj: „Jeśli dobrze rozumiem, czujesz teraz ogromny ciężar…”
KROK 4: Zapytanie o myśli samobójcze
- Zapytaj otwarcie i wprost:
- „Czy miewasz myśli, że chciał(a)byś skończyć ze sobą?”
- „Czy myślałeś/-aś o tym, żeby coś sobie zrobić?”
- Jeśli odpowiedź jest twierdząca, dopytaj:
- „Czy masz plan, jak to zrobić?”
- „Czy masz dostęp do środków, które umożliwiają Ci realizację tego planu?”
- „Czy planujesz zrobić to w najbliższym czasie?”
KROK 5: Reakcja na usłyszane treści
- Zachowaj spokój, nie oceniaj, nie obwiniaj.
- Powiedz: „Nie jesteś sam/-a. Pomogę Ci znaleźć pomoc.”
- Nie zostawiaj osoby samej.
- Jeśli zagrożenie jest realne i bezpośrednie – zadzwoń po pomoc (112 lub 999), skontaktuj osobę z lekarzem, poproś inną osobę o wsparcie.
- Zachęć do rozmowy z bliskimi (jeśli możesz).
KROK 6: Organizowanie dalszego wsparcia
- Zaproponuj kontakt do psychologa, psychiatry, telefonu zaufania dla osób w kryzysie.
- Pomóż umówić się na wizytę.
- Omów inne sposoby wsparcia (grupy wsparcia, rozmowa z rodziną).
KROK 7: Co po rozmowie?
- Ustal, kiedy się znowu skontaktujecie („Czy mogę zadzwonić do Ciebie wieczorem?”).
- Podziękuj za zaufanie: „Dziękuję, że się otworzyłeś/-aś. To odważne.”
Dodatkowe wskazówki:
- Mów prostym, zrozumiałym językiem.
- Nie minimalizuj problemów („Inni mają gorzej”, „Przejdzie Ci” – unikaj takich zwrotów!).
- Pytanie o myśli samobójcze nie zaszkodzi i nie wywoła myśli samobójczych, a otwiera drogę do autentycznej pomocy.
- Zachowaj dyskrecję, ale reaguj, jeśli zagrożone jest życie.